Στα χνάρια της ιερότητας της μαθητείας

Την πρώτη φορά που άκουσα γι’ αυτό, ήταν σε μια και μοναδική συνάντηση σύντομης γνωριμίας με το συγγραφέα Αντώνη Σουρούνη, σίγουρα πριν μια δεκαετία, μπορεί και παραπάνω. Με ρώτησε τότε άμα έχω διαβάσει το βιβλίο και στη συνέχεια μου υπέδειξε όχι απλώς να κοιτάω το στόχο, αλλά να γίνομαι το βέλος και τελικά ο ίδιος ο στόχος.

Ήρθε ο καιρός που άρχισα να μελετώ και το βέλος και το στόχο και κυρίως εμένα μέσα απ’ αυτά. Και ήρθε το βιβλίο στα χέρια μου: «Το Ζεν και η τέχνη της τοξοβολίας» (Eugen Herrigel -Bungaku Hakushi, με πρόλογο από τον Daisetz T. Suzuki που έγραψε το Μάιο του 1953) μεταφρασμένο από τα γερμανικά από το Φοίβο Πιομπίνο το 1979 για τις εκδόσεις Πύρινος Κόσμος, ενώ το βιβλίο είχε γραφτεί το 1948, από το γερμανό φιλόσοφο που έζησε στην Ιαπωνία για έξι χρόνια και ασκήθηκε στην τοξοβολία, προκειμένου να κατανοήσει το Ζεν, ενώ η γυναίκα του μυήθηκε στην τοξοβολία, τη ζωγραφική με σινική μελάνη και την τέχνη της ανθοδετικής παράλληλα με κείνον. Όποιος έχει δοκιμάσει να εισέλθει στον κόσμο μιας τέχνης της Ανατολής, αναγνωρίζει ένα πολύ οικείο «ψυχικό» περιβάλλον και φυσικά την τεράστια προσπάθεια του δυτικού ανθρώπου να προσεγγίσει ένα άγνωρο πεδίο. Η σχέση με το Δάσκαλο είναι υψίστης σημασίας, καθώς πρόκειται για μια πορεία καθοδήγησης του μαθητή προς τον ίδιο του τον εαυτό, την ανακάλυψη των μυστικών του και εντέλει την απομάκρυνση από το εγώ.

«Όπως με ένα αναμμένο κερί ανάβουμε άλλα κεριά, έτσι και ο Διδάσκαλος μεταδίδει το πνεύμα της αληθινής τέχνης από την καρδιά του στις άλλες καρδιές για να τις φωτίσει. Τότε, αν του είναι γραφτό, ο μαθητής ανακαλύπτει μέσα του ότι το εσωτερικό έργο που έχει να επιτελέσει είναι σημαντικότερο από κάθε εξωτερικό έργο, όσο γοητευτικό και να είναι αυτό, αν θέλει να εκπληρώσει ακριβώς τον προορισμό του ως καλλιτέχνη.» Το βιβλίο είναι υποδειγματικό στο να αποκαλύπτει την ιερότητα της μαθητείας στην Ανατολή, θα μπορούσε να εμπνεύσει πολλούς σύγχρονους δυτικούς δασκάλους στο δικό τους τομέα. Νιώθεις ότι το Ζεν είναι απλώς μια αφορμή για να ψιθυρίσει ο αφηγητής τα μυστήρια της ζωής και του θανάτου, της αρχής και της ολοκλήρωσης, της αποδέσμευσης από όλα. «Της τέχνης χωρίς τέχνη». Είναι ένα γοητευτικό ταξίδι, ακίνητης κίνησης και μη χορευτικού χορού…

Advertisements
Posted in Το Ζεν και η τέχνη της τοξοβολίας | Tagged , , ,

Αλλάζοντας την αντίληψη για το σώμα

Ενώ θα βρείτε εκατομμύρια άρθρα με τίτλους διαίτης και πόσες χιλιάδες τρόπους να αδυνατίσετε, δεν θα βρείτε ούτε ένα που να σας ψιθυρίζει έστω » το σώμα σου είναι ναός», «το σώμα σου είναι ιερό», «είσαι τέλειος και μοναδικός», «είσαι ξεχωριστός», φράσεις δηλαδή θετικές, φορτισμένες με βαθύτερη ένταση, φράσεις αποδοχής. Ακόμη κι αν δεις αυτές τις προτάσεις θα τις συνδέσεις με μια θρησκευτική παράμετρο που -τι ειρωνεία- δεν ενώνει με τίποτα το σώμα με το πνεύμα σου, το νου με το σώμα σου. Περιβάλλοντας με γραφικότητα δηλώσεις εξαγόμενες από πανάρχαιες παραδόσεις, απλώς χάνουμε κάθε πιθανότητα να οδηγηθούμε πιο κοντά στην προσωπική μας αντίληψη για το τι είναι αυτό το κορμί που διαθέτουμε, παραμένοντας για πάντα εγκλωβισμένοι σε μια ξένη από τη δική μας, τρέχουσα, εξωτερική, αποσπασματική και τόσο επιδερμική αντιμετώπιση της σωματικής μας φύσης. Γι’ αυτό και οι δίαιτες εγκαταλείπονται, άνθρωποι όλο και πιο ματαιωμένοι καθορίζονται από τα κιλά, την εξωτερική τους εμφάνιση, μια μόνο διάσταση, πλήρως συμπτωματική -με την έννοια της εκδήλωσης ενός συμπτώματος- του τι είναι οι ίδιοι.

Ένας άκρως κατατοπιστικό βιβλίο για τις ασυνείδητες διαδρομές, τα υπόγεια ρεύματα της γυναικείας σωματικότητας και θηλυκότητας είναι αυτό της Marion Woodman, «Η Κουκουβάγια ήταν Κόρη του Φούρναρη- Παχυσαρκία, Νευρική Ανορεξία και Καταπιεσμένη Θηλυκότητα» (εκδόσεις Ίσις, μετάφραση Αργυρώ Εμμανουήλ). «Η συνειδητότητα δεν λύνει πάντα το πρόβλημα, αλλά μπορεί να δώσει νόημα στην ψυχική οδύνη», λέει η συγγραφέας, σημειώνοντας «Μόνο ανακαλύπτοντας και αγαπώντας τη θεά που έχει χαθεί μέσα στο σώμα της, που η ίδια απέρριψε, μπορεί μια γυναίκα να ακούσει τη δική της αυθεντική φωνή». Το βιβλίο αποκαλύπτει σπαρακτικές πτυχές του θέματος, ξεσκεπάζει με θάρρος πληγές και βαθιά τραύματα των γυναικών, παρακολουθώντας το ζήτημα της θηλυκότητας από τα πανάρχαια χρόνια έως και σήμερα. Σκοπός είναι η γνώση να οδηγήσει στη συμφιλίωση. Για μια ευφυή γυναίκα είναι σημαντικό από την άποψη της φυσιολογίας να γνωρίσει τους μηχανισμούς με τους οποίους λειτουργεί το σώμα της σε όλες του τις διαστάσεις.

Έχει πολύ ενδιαφέρον εκτός από το επιστημονικά αποδεδειγμένο, από τη δυτική σκέψη, κομμάτι διερεύνησης της γυναικείας φύσης να στραφεί κανείς σε επιμέρους παραδόσεις και να μελετήσει τη βαθύτερη αντίληψη που ενυπάρχει. Το βιβλίο «Ο δρόμος της Αυτοκράτειρας- Αρχαία κινέζικα μυστικά για τη γυναικεία δύναμη» των Christine Li και Ulja Krautwald (μετάφραση Άσπα Ανωγιάτη, εκδόσεις Ακαδημία Αρχαίας Ελληνικής και Παραδοσιακής Κινεζικής Ιατρικής) αποτελεί το συνδυασμό εκλαϊκευσης μέρους της παραδοσιακής κινεζικής ιατρικής με τη δυτική ψυχολογία. Μια γυναίκα μπορεί να αναγνωρίσει κομμάτια του εαυτού της, ενώ ένας άνδρας μελετώντας για τη γυναίκα μπορεί να απαλύνει δικές του πλευρές, να κατανοήσει σε μεγαλύτερο βαθμό τη θηλυκή αρχή του κόσμου και να συνδράμει τη γυναίκα στο κοινό τους ταξίδι και στην ιδιαίτερη προσωπική της περιπέτεια. Εδώ η αντίληψη για τη σωματική υγεία και αρμονία της γυναίκας δεν έχει καμία σχέση με τα πρότυπα που προβάλλει τόσο επίμονα ο δυτικός κόσμος αυτή τη στιγμή. Η ουσία και η δύναμη είναι αλλού, όχι στην εικόνα, αλλά στη συνολική ύπαρξη της γυναίκας και την πολυπλοκότητά της, στη θέληση και στην αγάπη και την πραγματική συμπόνοια προς τη φύση της και κυρίως στην τεράστια ισχύ της να αποχαιρετά και να απελευθερώνει κομμάτια του εαυτού της, της ζωής της, ακόμη και του σώματός της. Η τεράστια σημασία του πένθους και η χρήσιμη λειτουργία του, μια μορφή αξιοπρέπειας θα τολμούσα να ερμηνεύσω, για την αναγέννηση και τη συνέχιση της ζωής.

Μια άλλη οπτική, αυτή της παραδοσιακής ινδικής επιστήμης για την υγεία, της αγιουρβέδα, δίνει σε πολλά βιβλία του για την ευζωία ο Deepak Chopra, γιατρός κι ο ίδιος και καθηγητής σε σχολές ιατρικής αμερικανικών πανεπιστημίων κατά το παρελθόν. Και μόνο ότι εισαγάγει τον όρο σωματική διάνοια, είναι αρκετό για να δούμε αλλιώς τον εαυτό μας σε αυτό το επίπεδο. Στο βιβλίο του «Ιδανικό Βάρος» (μετάφραση Άρτεμις Χιονίδου, εκδόσεις Π. Ασημάκης) παραθέτει το πολύ ωραίο και χρήσιμο απόσπασμα: «Η υγεία σας και η ζωή σας είναι ένα ταξίδι που δεν σας αναγκάζει να πάτε πουθενά. Είναι ένα ταξίδι χωρίς απόσταση, γιατί βαθιά μέσα σας υπάρχει μια θεότητα σε εμβρυακή μορφή και με μια μόνο επιθυμία: να γεννηθεί».

 

Posted in Σώμα | Tagged , ,

Ο εύφορος κήπος της Ανατολής

Το βιβλίο έπεσε στα χέρια μου υπακούοντας -για να προσεγγίσουμε και το Γιουνγκ- σ’ αυτό που ονομάζει συγχρονικότητα. Η αφήγηση που είχε φτάσει στα αυτιά μου, από έναν άγνωστό μου δάσκαλο του τσι κουνγκ, έκανε λόγο για το «χρυσό λουλούδι», αναζήτησα πληροφορίες και είδα ότι υπήρχε βιβλίο με το όνομά του, αλλά εξαντλημένο στα ελληνικά και σπάνιο σαν τα νοήματά του. Κι ύστερα το «ξέχασα» για καιρό. Παραμονές Χριστουγέννων, μαζεύοντας τα βιβλία του χριστουγεννιάτικου μπαζάρ, έπεσε στα χέρια μου. Μου δωρήθηκε αυτοστιγμεί από ένα σπάνιο πνεύμα που έμελλε να αποχωρήσει σύντομα, αλλά δεν το ξέραμε, και κατά τη γνώμη μου είχε προλάβει να νιώσει το φως και το άρωμα αυτού του σπάνιου εσωτερικού άνθους.

Με μαύρο εξώφυλλο και χρυσά ιδεογράμματα «Το μυστικό του χρυσού λουλουδιού-Ένα κινέζικο βιβλίο της ζωής» ήταν πια στα χέρια μου. Μια έκδοση του 1973 από τον «Πύρινο Κόσμο», σε μετάφραση από τη Σοφία Άντζακα. Το έργο ανήκει στο μεγάλο σινολόγο Ρίχαρντ Βίλχελμ, με εξαιρετική εισαγωγή για το ευρωπαϊκό κοινό από τον Καρλ Γιουνγκ που αποτέλεσε στην ουσία μια μεταθανάτια εκφώνηση στη μνήμη του αγαπημένου του φίλου που έφυγε το 1930, αφού ήδη του είχε ανοίξει μεγάλες πόρτες στο πνεύμα της Ανατολής. Στο συγκινητικό αυτό λόγο του, ο γιατρός Γιουνγκ, μιλάει τόσο επίκαιρα για το σήμερα: «Δυστυχώς, οι πνευματικοί ζητιάνοι του καιρού μας έχουν έντονη την τάση να δέχονται την ελεημοσύνη της Ανατολής «σε χρήμα», δηλαδή να οικειοποιούνται ασυλλόγιστα τους πνευματικούς θησαυρούς της Ανατολής και να μιμούνται τυφλά τους σκοπούς της… Αυτό που η Κίνα έκανε χιλιάδες χρόνια για να το ανακαλύψει και να το εδραιώσει, δεν μπορούμε εμείς να το κλέψουμε. Πρέπει να μάθουμε πώς να το αποκτήσουμε για να φτάσουμε στο σημείο να το κάνουμε δικό μας… Ξέρω ότι το ασυνείδητό μας είναι γεμάτο από συμβολισμούς της Ανατολής. Το πνεύμα της Ανατολής βρίσκεται πραγματικά μπροστά στις πύλες μας. Γι’ αυτό νομίζω ότι η πραγματοποίηση του Τάο, έχει ήδη γίνει ένα συλλογικό φαινόμενο ανάμεσά μας και μάλιστα σε πολύ μεγαλύτερη έκταση απ’ ό,τι γενικά πιστεύουμε».

Τονίζω πάλι το έτος που λέγονται αυτά: 1930. Επισημαίνει ο Γιουνγκ ότι όταν η Ρώμη νίκησε τη Μέση Ανατολή πολιτικά, αυτό που της συνέβη στην ουσία ήταν η εισχώρηση των θεών της -του Μίθρα π.χ.- , του πνεύματός της, εντός της… Θυμίζοντας ότι όσο η ευρωπαϊκή εγκοσμιότητα και απληστία πλημμυρίζει την Κίνα, τόσο το πνεύμα της μας διαποτίζει. Αλλά πρέπει να είμαστε σε θέση να το αναγνωρίσουμε, να το συνειδητοποιήσουμε, προκειμένου να το λάβουμε και να το αξιοποιήσουμε στη δική μας πορεία. Στέκομαι μόνο στην εισαγωγή γιατί είναι ουσιώδης, βασική και καταλυτική.

Το περιεχόμενο του βιβλίου του Ρίχαρντ Βίλχελμ άλλωστε γίνεται κατανοητό όχι μόνο με την ανάγνωσή του, ενδεχομένως απαιτεί και το βίωμα όσων ασκούνται σε κινέζικα «μονοπάτια» και έρχονται σε επαφή με την πρακτική. Κρατώ εδώ μόνο μία φράση χρήσιμη για όλους, «Αλλά το μέσο που καταλύει τη διάσπαση, είναι η συνειδητοποίηση της διάσπασης», καθώς και μια αλήθεια «Να ζει κανείς σε επαφή με τον κόσμο κι όμως να βρίσκεται σε αρμονία με το Φως».

Posted in Καρλ Γιουνγκ, Ρίχαρντ Βίλχελμ | Tagged

Συνδέοντας τους αρμούς

Θα παρομοιάσω τον κατακερματισμό του σύγχρονου ανθρώπου με το ναυάγιο σε ένα έρημο νησί. Ούτε καν εξωτικό. Αμμώδες και άνυδρο. Άμα μείνεις πολύ, κινδυνεύει η επιβίωσή σου. Άρα πρέπει να πάρεις την απόφαση να φύγεις. Εάν έχεις σκάφος, καλώς. Εάν όχι, πρέπει είτε να το φτιάξεις είτε να το εφεύρεις, σίγουρα να το φανταστείς όμως. Πρέπει με τα ξερά ξύλα να φτιάξεις τη σχεδία του γυρισμού σ’ αυτό που είσαι συνολικά. Κι αυτό περιλαμβάνει τη χαρά, την ομορφιά, την απλότητα, τη ζωή. Κυρίως την ψυχή που έχει μπει στην άκρη. Ο στεγνός ρασιοναλισμός ενδεχομένως να σου έλεγε ότι θα πεθάνεις σε κείνο το άγονο μέρος αφού δεν διαθέτεις τα πρακτικά μέσα, όμως δεν μπορείς να βασιστείς μόνο σε αυτόν, είναι μόνο ένα χρήσιμο κομμάτι σου και όχι ολόκληρος εσύ, ο άνθρωπος. Τη στιγμή που θα το συνειδητοποιήσεις, θα αρχίσεις και να συνδέεις τους αρμούς του πλοίου σου για να φύγεις. Στη ζωή του κάθε ανθρώπου, με διαφορετικό τρόπο έρχεται κι ένα ναυάγιο ολκής, για άλλον είναι ένα ζήτημα υγείας, για άλλον μια καταστροφή οικονομική, για άλλον η αλλαγή εργασιακού τοπίου, για άλλον η απώλεια συντρόφου ή αγαπημένου προσώπου. Συνήθως μεγάλα γεγονότα στη ζωή μας υποκινούν και ένα πέρασμα σε μια νέα ωριμότητα.

Ένα σοβαρό στήριγμα, ένα εγχειρίδιο που σου επιτρέπει να αναδομήσεις την πίστη στη ζωή είναι «Η αρχετυπική πορεία της εξατομίκευσης» των C.G. Jung και Marie Louise von Franz (εκδόσεις Ίσις, μετάφραση Αργυρώ Εμμανουήλ). Είναι ανακουφιστικό να διαπιστώνεις ότι η αποδοχή του ασυνείδητου κομματιού μέσα σου, η συμφιλίωση με την ιδέα ότι ορίζει μεγάλο μέρος της ζωής σου, μπορεί να σε βοηθήσει να φύγεις από το προσωπικό αδιέξοδο. Η αναλυτική ψυχολογία με τις μελέτες της παρέχει ένα καταφύγιο στον άνθρωπο που δεν μπορεί να εξηγήσει λογικά όλες τις πτυχές του -και ίσως δεν χρειάζεται- αφού του δίνει εργαλεία να αναπαυθεί στο μυστήριο, τη μαγεία, την ιερότητα. Να επιτρέψει στον εαυτόν του να τα εντάξει στη ζωή του απενοχοποιημένα μεν, μακριά από την εκμετάλλευση της ανθρώπινης ανάγκης και αφέλειας δε. Η σημασία των ονείρων, ο ρόλος των συμβόλων, τα αρχέτυπα στο συμβολισμό των ονείρων, η ίδια η ψυχή, η θεραπεία του διχασμού, η δομή της πορείας της ψυχικής ωρίμανσης, η συνειδητοποίηση της σκιάς, η εσωτερική γυναίκα του άνδρα και ο εσωτερικός άνδρας της γυναίκας, το ταυτό και η κοινωνική πλευρά του. Πώς ο άνθρωπος εντέλει μπορεί να φτάσει στο ψυχικό του κέντρο και να ρυθμίζει αποτελεσματικά όλα εκείνα που το συμβαίνουν ζώντας τη ζωή του σε όλες της τις εκφάνσεις, αγκαλιάζοντας τις αντιφάσεις του.

Το βιβλίο είναι μια χαρτογράφηση του τόπου εκείνου -διαφορετικού για κάθε άνθρωπο- που μπορείς να βρεις την πυξίδα σου, να την φτιάξεις για να λειτουργεί στο δικό σου βορρά σε αρμονία με τα όσα είσαι εσύ, ισορροπώντας τη σκιά σου, τον εσωτερικό σου άνδρα ή γυναίκα, τον εαυτό σου, το εγώ σου. «Αυτή είναι η πορεία της αυτεπίγνωσης μέσα από την οποία γινόμαστε αυτό που πραγματικά είμαστε. Η προσωπικότητα που σιγά σιγά αναδύεται, είναι πιο διευρυμένη, πιο ώριμη, πιο αποτελεσματική, και επίσης πιο ορατή και χειροπιαστή στους άλλους. Επειδή η ψυχική ανάπτυξη είναι δοσμένη από τη φύση και συμβαίνει χωρίς την επέμβαση της συνειδητής βούλησης, συχνά συμβολίζεται από το ασυνείδητο με την εικόνα του δέντρου, του οποίου η αργή ανάπτυξη ακολουθεί ένα ατομικό σχέδιο. Το ψυχικό κέντρο που οργανώνει αυτή την ανάπτυξη φαίνεται να είναι ένα είδος ατομικού πυρήνα της ψυχής… η δημιουργική πλευρά του ψυχικού πυρήνα μπαίνει στο παιχνίδι μόνο όταν το εγώ απελευθερώσει τον εαυτό του από κάθε επιδίωξη κέρδους και επιτεύγματος για να μπορέσει να προσεγγίσει αυτήν τη βαθύτερη και αυθεντικότερη μορφή ύπαρξης. Το εγώ πρέπει να παραδοθεί, ελεύθερο από σχέδια και σκοπούς στην εσωτερική ανάγκη για ανάπτυξη.»

 

Posted in Καρλ Γιουνγκ | Tagged ,

Έλεγχος αποσκευών

Το ταξίδι έχει ξεκινήσει καιρό. Η ιδέα της αφήγησής του ταυτίζεται με τον ίδιο τον εσωτερικό δρόμο. Στον καιρό της κρίσης, γράφω ένα ημερολόγιο επιβίωσης της ψυχής, αποτίοντας φόρο τιμής στο μυστήριο της ζωής. Η αρχή θα γίνει με βιβλία. Ελπίζω πως δεν θα μείνει εκεί. Έχουν βάρος και δεν ενδείκνυνται για μακρινά ταξίδια όπως αυτό.

Η λέξη ψυχή έχει χάσει τη βαρύτητα, την ουσία, τη σημασία της. Ας πούμε ότι γίνεται μια προσπάθεια αποκατάστασης επιστρατεύοντας κάθε δυνατό μέσο, από την τέχνη, την τέχνη της ζωής, ως όποιο μέσο μπορεί να την εκφράσει, να την ανακουφίσει, να την γιατρέψει.

 

 

Posted in Χωρίς κατηγορία | Σχολιάστε